ارگونومی‌ کار با کامپیوتر - نکاتی برای سلامتی طراحان گرافیک و تدوینگران در هنگام کار

مقدمه

انسان ها در محیط کار خود همواره تحت تاثیر عوامل زیان آور مختلفی قرار دارند که این عوامل موجب خستگی، فرسودگی و در نگاهی دیگر، باعث تلف شدن وقت، کاهش بهره وری و افزایش هزینه های جانبی می شود. در این راستا، شناخت توانایی ها و همچنین محدودیت های حرکتی انسان و نیز شناخت تجهیزات و ابزار کار، به امری ضروری در دنیای امروزی تبدیل شده است.
امروزه و در بعضی از مشاغلی که در آن ها، نیاز به استفاده از کامپیوتر یا لپ تاپ نیست، معمولا کارمندان برای انجام فعالیت های فیزیکی خود، فضای زیادی را در اختیار دارند و ممکن است در طول فعالیت خود، بارها میز کارشان را ترک کنند. لذا فعالیت های فیریکی و کارهای جانبی در این مشاغل، باعث کاهش شرایط یکنواخت و نیز فشارهای وارده بر عضلات و استخوان ها می شود و از ناراحتی های فیزیکی افراد جلوگیری می کند.
این امر در رابطه با شغلِ طراحان گرافیک و یا تدوینگران کاملا متفاوت است، چرا که این افراد ساعت ها و یا حتی در تمام مدت یک شیفت کاری و بدون هیچ توقفی، پشت سیستم خود می نشینند. حرکات این کاربران کاملا محدود بوده و تمام تمرکز آن ها روی صفحه نمایش و دست های آن ها همیشه درگیر با کیبورد (صفحه کلید) و موس است. این افراد شدیدا در معرض فشارهای وارده بر بدن خود هستند و نامناسب بودن تجهیزات آن ها نیز می تواند باعث تشدید این معضل شود.

به همین دلیل، متخصصین رشته بهداشت حرفه ای و ارگونومی توجه خاصی به این نوع تیپ شغلی و ارتباط بین انسان و کامپیوتر (رایانه یا سیستم) داشته اند. از طرف دیگر، کلیه این ناراحتی های عضلانی قابل پیشگیری است و با بهره گیری از علم ارگونومی و طراحی صحیح و درست محیط کار و همچنین استفاده از تجهیزات مناسب، می توان از عواقب آن جلوگیری کرد.
مطالبی که در این مقاله به آن پرداخته شده، شامل اصول و روش هایی است که به آسانی می توان آن ها را بکار برد و همچنین به اصول استفاده از تجهیزات مناسب نیز پرداخته شده است. پس با بیت گرف همراه باشید.

ارگونومی چیست؟

احتمالا واژه ارگونومی در محیط کار را بارها شنیده اید، کلمه ارگونومی که انجمن بین المللی ارگونومی آن را علمِ کشف و فهم رابطه میان انسان و دیگر عناصر یک سیستم و ارائه نظریه ها، داده ها، اصول و روش هایی برای یک طراحی کارآمد، به منظور بهینه سازی سلامت انسان و عملکرد کلی سیستم می داند، از دو لغت یونانی ارگون (Ergon) به معنای شغل و لغت نوموس (Nomos)، به معنای قوانین، ایجاد شده است. دو جمله بالا را می توان در یک کلام و در چند کلمه خلاصه کرد، ارگونومی یعنی علم مطالعه کار.

اما شاید مهم تر از تعریف ارگونومی، دانستن این نکته باشد که ارگونومی، ضمن کاهش آسیب های شغلی و هزینه های جانبی، کاربردی فراتر از محیط کار دارد و بهره وری و کیفیت کارتان را افزایش می دهد و حتی بر زندگی شخصی و سلامتی شما هم تاثیر می گذارد. کارشناس ارگونومی، کریس آدامز که از همان سال های جوانی متوجه مزیت انجام کارها به روش درست و تلاش برای بهتر کردن کارها شد، معتقد است که:

ارگونومی همه جا وجود دارد. درست نیست بگوییم جایی ارگونومیک است یا نه. مسئله، ارگونومیِ خوب یا ارگونومیِ بد است. بنابراین آگهی هایی که از ابزارهای خارق العاده ی ارگونومیک حرف می زنند، قطعا دروغ نمی گویند فقط مشخص نمی کنند منظورشان ارگونومیِ خوب است یا ارگونومیِ بد. کریس آدامز

واضح و دقیقتر بگوییم که برای گرافیست ها و تدوینگران فیلم و ویدئو، یک محیط کار ارگونومیک، شامل میزهای کاری و کامپیوترهای قابل تنظیم، صندلی هایی با طراحی ارگونومیکیِ مناسب و صفحات زیرپایی در زیر میز، برای استراحت دادن به پاها است. زمانی که ارگونومی در محیط کار رعایت شود همه چیز در فاصله بسیار مناسبی از افراد قرار می گیرد و فرد برای دسترسی به ابزار مورد نیازش به خم شدن بیش از حد یا چرخاندن کل بدن نیاز ندارد. تمام این عوامل باعث می شوند که استرس افراد در طول روز و در حین کارکردن، کاهش پیدا کرده و در نتیجه بهره وری آن ها افزایش پیدا کند. تجهیزات مناسب می توانند تفاوت بین یک محیط کار راحت و خلاقانه را با محیطی ناراحت که منجر به کاهش خلاقیت می شود، رقم بزنند.

تدوینگران و گرافیست ها در معرض چه نوع اختلالات اسکلتی - عضلانی هستند؟

اگر برای تدوین یک فیلم و یا طراحی یک پوستر زیبا، ساعت ها پشت سیستم هستید، بعد از اتمام کارتان، احتمالا در ناحیه گردن، کمر و یا مچ خود احساس درد کرده اید. حالت قرارگیری و درست نشستن شما پشت میز بسیار مهم است. اگر به نحوه نشستن پشت میز خود و استفاده درست از تجهیزات کارتان توجه نکنید، احتمال بروز مشکلات اسکلتی - عضلانی را در خود افزایش می دهید.

چشم ها

خستگی، خشکی، سوزش و تاری دیدِ چشم، از عوارض رایج بین کاربرانی است که مدام در معرض خیره شدن به مانیتورشان هستند. اگرچه برای اغلب افراد، این عوارض موقتی است و اگر برای مدتی به خود استراحت دهند و از نگاه کردن مداوم به مانیتور دست بکشند، می توانند از بروز این مشکلات جلوگیری کنند، اما مشکل اینجا است که حتی با دو ساعت خیره شدن به صفحه نمایشِ سیستم، چشمانتان مستعد این عوارض خواهند شد. عوارضی که به آن "سندرم بینایی رایانه" می گویند.

بر اساس تحقیقات یکی از دانشگاه های ایالات متحده آمریکا، یعنی دانشگاه آیووا، به این نتیجه رسیدند که، کاربران هنگام کار کردن با کامپیوتر کمتر پلک می زنند، در حقیقت میزان پلک زدن به یک سوم زمان عادی و معمول خود می رسد که در نتیجه این امر، چشم ها خشک می شوند.

از دلایل بروز عارضه های چشمی در کاربران، در هنگام کار می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نور نامناسب محیط
• محل نامناسب صفحه نمایشگر
• روشنایی زیاد صفحه نمایشگر
• خستگی چشم ها و اختلالات بینایی اصلاح نشده و...

شانه ها و گردن

یک پژوهش جدید نشان می دهد جلو بردن سر برای مطالعه بهترِ مطالبِ موجود در سیستم، باعث فشار فراوانی بر گردن می شود و متعاقبا مشکلات شانه و گردن را در پی خواهد داشت. حتما شما نیز با این صحنه روبه رو شده اید که شخصی مقابل کامپیوتر نشسته و برای مطالعه دقیق تر سر خود را به سمت صفحه نمایشگر خود، جلو برده است. این نحوه نشستن به ظاهر و در نگاه اول بی خطر است، اما می تواند منجر به سردرد، کاهش تمرکز، افزایش تنش عضلانی و حتی در بلندمدت، آسیب به ستون فقرات شود.

اریک پپر، استاد دانشگاه ایالتی سان فرانسیسکو می گوید:

وقتی طرز نشستن افراد جلوی کامپیوتر، راست و عمودی باشد، کمر می تواند به راحتی وزن سر و گردن را تحمل کند که حدود 4.5 کیلوگرم می باشد. اما زمانی که سر را به سمت جلو خم می کنند و زاویه سر با بدن ۴۵ درجه می شود، گردن مثل یک اهرم بلند عمل می کند که باید یک شی سنگین را بلند کند. در چنین شرایطی وزن سر و گردن حدود 20 کیلوگرم می شود و جای تعجب ندارد که این افراد از گرفتگی گردن و درد کمر و شانه رنج می برند. اریک پپر

استاد پیر می گوید:

باید به سرعت فکری به حال وضعیت بد نشستن خود کنید. برای آگاهی بیشتر از عوارض این طرز نشستن، می توانید آن را به صورت اغراق شده انجام دهید تا پیامدهایش را بهتر تجربه کنید و با آگاهی بیشتری که از این موضوع به دست آورده اید، این وضعیت بد نشستن را کنار بگذارید. اریک پپر

همچنین، سر، گردن و کمر انسان به طور طبیعی در اتصال مستقیم با یکدیگر قرار دارند و اگر حالت قرارگیری آن ها در تراز با مهره های کمری یا مهره های سینه ای نباشد، در نهایت منجر به آسیب هایی در مهره های گردنی می شود و ممکن است دردهای عضلانی یا گرفتگی ماهیچه های گردن در چندین ماه بعد سراغ کاربر بیاید.

از دلایل بروز عارضه هایی در شانه و گردن کاربران می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تکیه گاه نامناسب بازو
• حالت اشتباه بازو
• خستگی ناشی از کار مداوم با بازو
• بیش از حد بالا یا پایین بودن صفحه کلید
• پایین بودن صندلی
• قرار داشتن صفحه نمایشگر در محل نامناسب و...

مچ دست

کار با صفحه کلید و موس، ممکن است در رده فعالیت های سنگین قرار نگیرد، اما اگر به مرور زمان اشتباه انجام شود، می تواند به مچ دست آسیب برساند. سندروم تونل کارپال، از شایع ترین بیماری نوروپاتی و نام سندرومی است که در کمین طراحان و تدوینگران نشسته است.

مطالعه ای درباره تاثیر وضعیت قرار گرفتن مچ دست بر تونل کارپال (CTS) هنگام تایپ کردن نشان داده که، اگر بیش از ۲۸ ساعت در هفته مشغول تایپ کردن هستید، خطر ابتلا به این سندروم در شما بسیار بالا می رود. مطالعه دیگری نشان داده، افرادی که ۱۲ ساعت در روز با کامپیوتر کار می کنند، ۵ برابر بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به سندروم تونل کارپال قرار دارند. همچنین عارضه سندروم تونل کارپال می تواند ناشی از حالت نادرست قرار گرفتن دست روی موس کامپیوتر باشد.

پس اگر به طور معمول بیشتر از ۵ ساعت در روز با کامپیوتر کار می کنید و 28 ساعت از 168 ساعت موجود در هفته خود را، به تایپ کردن اختصاص می دهید، شما در معرض ابتلا به سندوم تونل کارپال یا مچ درد هستید.

از دلایل بروز عارضه هایی در مچ و دست کاربران، در هنگام کار می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• محل نامناسب موس و صفحه کلید
• تایپ کردن بدون استراحت
• استفاده مداوم از موس و...

کمر

کمردرد، هنگام کار با کامپیوتر نیز، از دیگر مشکلات رایجی است که از سوی بسیاری از طراحان گرافیک و ویرایشگران فیلم گزارش می شود. از دلایل بروز این نوع عارضه در هنگام کار می توان به:

• لم دادن
• نبود تکیه گاه مناسب در پشت کمر
• خم شدن به سمت جلو و صفحه کامپیوتر
• نشستن طولانی مدت و... اشاره کرد.

جمع بندی

از آنجایی که ابزار کار و یا به عبارتی تجهیزات مورد استفاده در کارِ طراحی و تدوین و نحوه کاربرد آن ها تاثیر بسیار زیادی در راحتی کاربران، افزایش میزان بهره وری و صد البته نتیجه نهایی کار دارد، لذا در طول مدت کار، باید زمانی را به سازماندهی و به اصطلاح چیدمان درست این تجهیزات اختصاص داد. در مقاله دیگری مهمترین تجهیزاتی که طراحان و تدوینگران در حین کار به آن نیاز پیدا می کنند را بررسی خواهیم کرد.